ระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ มีส่วนประกอบหลัก 3 ส่วน คืออะไร

ระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ มีส่วนประกอบหลัก 3 ส่วน คืออะไร


ระบบแคนนาบินอยด์

ระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ มีส่วนประกอบหลัก 3 ส่วน คือ

1. Molecular messenger ก็คือ ตัวสารออกฤทธิ์นั่นละครับ ถ้าสารที่ร่างกายสร้างเอง ก็เรียกว่า สารเอ็นโดแคนนาบินอยด์ เช่น 2AG หรือ AEA แต่ถ้ารับจากข้างนอกเข้าไป ก็เรียกว่า Exocannabinoid เช่น สารจากพืชกัญชา พวก THC และ CBD CB ต่างๆ หรือ จากการสังเคราะห์ทางเคมี ที่เป็น ยาเคมี สารนี้ เปรียบเสมือน ลูกกุญแจ

2. ตัวรับ หรือ Receptor ตัวรับก็ เปรียบเสมือน แม่กุญแจ ที่เป็นตัวจะขับเคลื่อนระบบการทำงานต่างๆของอวัยวะ ขึ้นกับว่า จะเป็นอวัยวะใด

ระบบแคนนาบินอยด์

ซึ่งกัญชาไม่ได้ออกฤทธิ์เพียงแค่ตัวรับ 2 ชนิดที่เรารู้กัน คือ CB1 และ CB2 แต่ยังมีอีกเป็น 10 กว่าชนิด เช่น GPR55 , TRPV , PPAR , Serotonin เป็นต้น

3. เอนไซม์ ซึ่งเอนไซม์ในระบบเมตาบอลิซึม หรือ การเปลี่ยนแปลงสารในข้อที่ 1 นี้ ให้มีการนำไปใช้งานได้ หรือ เพื่อจะขับออกจากร่างกายได้ เช่น เอนไซม์ FAAH inhibitor เป็นเอนไซม์ที่ทำลายสารเอ็นโดแคนนาบินอยด์ในร่างกาย เป็นต้น

ระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ มีองค์ประกอบแค่นี้ ไม่มากมาย แต่ผลของการทำงานของมันกลับสั่นสะเทือนถึงขนาดวงการยาเคมีและอื่นๆ ต้องพยายามฆ่าตัดตอน เพราะกลัวเสียผลประโยชน์

สารกัญชา มีความพิเศษตรงที่ มันปรับตัวเข้าจับกับตัวรับอื่นๆในร่างกายอย่างมากมาย ซึ่งต่างจากยาเคมี ที่ปกติจะเฉพาะเจาะจงที่ตัวรับเพียงชนิดเดียว กัญชาจึงมีผลแบบครอบจักรวาลได้

เข้าใจกัญชากับระบบเอนโดรแคนนาบินอยด์ซิสเต็ม ง่ายๆ ดูคลิ๊ปนี้

กัญชากับระบบเอนโดรแคนนาบินอยด์ซิสเต็มง่ายๆ

แคนนาบินอยด์ออกเป็น 3 ประเภท คือ

1.แคนนาบินอยด์ที่ผลิตได้ในร่างกาย (Endocannabinoids): เป็นกลุ่มสารประกอบที่ร่างกายสร้างขึ้นได้เอง และมีชื่อเรียกจำเพาะตามโครงสร้างเคมี ดังนี้ เช่น

  • Anandamide: พบได้ในสมองและในอวัยวะต่างๆของร่างกาย หากร่างกายผลิต Anandamide ได้มากอย่างเหมาะสม จะช่วยให้คลายความวิตกกังวล และลดอารมณ์ซึมเศร้า
  • 2-Arachidonoylglycerol: พบได้ใน สมอง น้ำนมของมารดา สารแคนนาบินอยด์ตัวนี้มีความสำคัญต่อการทำงานของเอนไซม์ที่ชื่อว่า Phospholipase C ที่ทำหน้าที่ย่อยสารชีวะโมเลกุลอย่าง ไขมันในกลุ่มที่ชื่อ Phospholipids ในร่างกาย
  • Noladin ether: พบได้ในสมอง มีฤทธิ์ต่อพฤติกรรมต่างๆของมนุษย์ เช่น อารมณ์ในการแสดงออก
  • N-Arachidonoyl dopamine: พบในสมองส่วนต่างๆ เช่น Hippocampus, Cerebellum, และ Striatum สามารถส่งผลต่อกายภาพของร่างกาย คือ ทำให้อุณหภูมิร่างกายต่ำ การเคลื่อนไหวของร่างกายทำได้น้อยลง และเกิดภาวะไร้ความรู้สึกเจ็บ/ปวด
  • Virodhamine: เป็นสารแคนนาบินอยด์ที่ยังอยู่ระหว่างงานวิจัย และพบว่าสารประกอบนี้สามารถทำให้อุณหภูมิร่างกายของหนูทดลองลดลง
  • Lysophosphatidylinositol: ยังมีรายละเอียดน้อยเกี่ยวกับสารประกอบชนิดนี้ แต่พบว่ามีความสำคัญต่อกระบวนการกระตุ้นให้เกิดการแบ่งเซลล์ ซึ่งรวมถึงเซลล์มะเร็งด้วย

2.แคนนาบินอยด์ที่พบในพืช(Phytocannabinoids): พบสารนี้ได้ในพืชต่างๆ แต่มีมากในพืชจำพวกกัญชา สารแคนนาบินอยด์กลุ่มนี้ถูกแบ่งแยกย่อยเป็นสารประกอบต่างๆหลายชนิด ดังนี้ เช่น

  • Tetrahydrocannabinol: เป็นสาระสำคัญที่สกัดได้จากกัญชา ใช้บำบัด อาการปวด อย่างเช่น ปวดจากเส้นประสาท ลดอาการหดเกร็งของกล้ามเนื้อ ทำให้การบีบตัวของกระเพาะปัสสาวะน้อยลง
  • Tetrahydrocannobinolic acid: เป็น โปรดรัก(Prodrug) ของสารประกอบTetrahydrocannabinol: ซึ่งทางวิทยาศาสตร์ยังหาประโยชน์โดยตรงจากสารนี้ไม่ได้ แต่ใช้เป็นสารอ้างอิงเพื่อตรวจคัดกรองพืชจำพวกกัญชา
  • Cannabidiol: สารประกอบนี้ถูกนำไปผสมกับ Tetrahydrocannabinol ในอัตราส่วน 1 ต่อ 1 เพื่อใช้เป็นยารักษาโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง (Multiple sclerosis)
  • Cannabinol: มีฤทธิ์กดภูมิคุ้มกันฯ(ภูมิคุ้มกันต้านทานโรค) และช่วยลดการอักเสบ
  • Cannabigerol: เป็นสารประกอบที่ยังไม่พบว่าก่อพิษ มีฤทธิ์บรรเทาปวด สามารถต่อต้านเชื้อโรคบางชนิดได้ ช่วยทำให้ผิวหนังชุ่มชื้น ช่วยลดความดันในลูกตาของผู้ป่วยโรคต้อหิน ใช้บำบัดโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง และบำบัดอาการของโรค Huntington’s disease ในห้องทดลองพบว่า สารแคนนาบินอยด์ตัวนี้มีศักยภาพในการบำบัดมะเร็งหลายชนิด เช่น มะเร็งเต้านม มะเร็งตับ มะเร็งปอด มะเร็งตับอ่อน มะเร็งผิวหนัง มะเร็งรังไข่ มะเร็งไต มะเร็งกระเพาะปัสสาวะ และมะเร็งลำไส้ใหญ่ นอกจากนี้พบว่า Cannabigerol ยังสามารถบำบัดภาวะภูมิต้านทานตนเองได้อีกด้วย
  • Cannabichromene: ยังอยู่ระหว่างการศึกษาเพื่อนำมาเป็นยาต้านการอักเสบ/ยาแก้อักเสบ
  • อนึ่ง ยังมีสาร/ยาแคนนาบินอยด์ของกลุ่มพืชอีกหลายรายการ ที่ยังไม่สามารถระบุคุณสมบัติและฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา หรือไม่ก็อยู่ในระหว่างการศึกษาวิจัยจึงไม่ขอนำมากล่าวในบทความนี้

3. แคนนาบินอยด์สังเคราะห์ (Synthetic cannabinoids): วิทยาการปัจจุบันทำให้การค้นคว้าตัวยาสำคัญก้าวหน้าขึ้น และพัฒนาไปถึงขั้นสังเคราะห์สาร/ตัวยาต่างๆขึ้นเพื่อนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ สารแคนนาบินอยด์ก็สามารถสังเคราะห์ได้ด้วยเทคโนโลยีเช่นกัน ที่พบเห็นในปัจจุบันมีดังนี้ เช่น

  • Dronabinol: ใช้เป็นยากระตุ้นให้อยากอาหาร ยาแก้อาเจียน และใช้เป็นยาบรรเทาปวด/ยาแก้ปวด
  • Nabilone: มีฤทธิ์ต้านการอาเจียนในผู้ป่วยที่ต้องได้ยาเคมีบำบัด ช่วยลด อาการปวดจากเส้นประสาท รวมถึงบรรเทาอาการปวดเรื้อรัง ยาNabilone จัดเป็นสารควบคุมชนิดหนึ่ง
  • Rimonabant: ใช้เป็นยาลดความอยากอาหาร เคยได้รับการรับรองใน ปี ค.ศ.2006 (พ.ศ.2549) แต่อีก 2 ปีต่อมาถูกเพิกถอนการใช้ทางคลินิก เพราะมีฤทธิ์ต่อจิตประสาทค่อนข้างรุนแรง
  • Dimethylheptylpyran: มีฤทธิ์บรรเทาอาการปวดที่มีอาการรุนแรง และใช้เป็นยาต้านการชัก/ยากันชัก เคยมีการศึกษาเพื่อนำมาใช้ในกองทัพทหารและถือเป็นยาที่ห้ามผลิตด้วยผลข้างเคียงบางประการ เช่น ทำให้ง่วงมาก เกิดอาการวิงเวียน เกิดประสาทหลอนอย่างอ่อนๆ ทำให้ความดันโลหิตต่ำ และกล้ามเนื้ออ่อนแรง
  • Levonantradol: เป็นยาสังเคราะห์เลียนแบบสาร Dronabinol มีฤทธิ์ต้านอาเจียน และช่วยบรรเทาปวด ปัจจุบันยับไม่มีการผลิตในเชิงการค้า

บทความระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ อ้างอิงจาก

[Total: 1   Average: 5/5]